Hanefi fûkahası: “Åžaban ayının yirmi dokuzuncu günü; akÅŸam üzeri gurub vaktinde, insanların hilâli gözlemeleri vacibtir. Hilâli görürlerse, ertesi gün Ramazan ayı orucuna baÅŸlarlar. EÄŸer hava bulutlu olduÄŸu için hilâli göremezlerse, ÅŸaban ayını otuz güne tamamlarlar”(29)) hükmünde ittifak etmiÅŸtir. Bu hususta tek bir ihtilâf mevcud deÄŸildir.(30) Hatta ihtilâfa medar olabilecek tek bir zayıf kavil dahi yoktur.
804 Hilâli gözleyen ve gördüğünü beyan eden kimsenin “Adil” olması ÅŸarttır. Ä°mam-ı Merginani: “Mutlaka adalet aranır. Zira Ä°slâmi meselelerde fasıkın sözü makbûl deÄŸildir. Tahavi’nin “Ä°ster adil olsun, Ä°ster adil olmasın” sözünün tevili, mestur olması (yani adil mi, fasık mı olduÄŸu belinmeyen) halidir”(31) hükmünü zikreder. Hilâli tek başına gördüğünü beyan eden fasık bir kimse; “Ulû’lemr” veya “Kadı’ya” müracaat eder. EÄŸer bunlar; “Hilâli gördüğü hususundaki” beyanını tasdik ederlerse, mesele yoktur. Bütün mü’minlerin oruca baÅŸlaması gerekir. Ancak adil bir kimse; hilâli gördüğünü beyan ederse “Kadı” tasdik etsin veya etmesin bunu duyan kimselere oruç’a baÅŸlamak farz olur.(32) 805 Astronomi alimlerinin; ayın hareketlerini esas alarak yaptıkları hesaplara itibar edilerek, Ramazan ayına baÅŸlanılmaz.

Ä°bn-i Abidin: “Muvakkitlerin (Hesap uzmanlarının) sözüne itibar yoktur. Yani halka oruç farz olmak için, onların sözü delil olmaz. Hatta Mirac adlı kitabta; “Müneccimin (Ä°lm-i Nücûm’da (Astronomi’de) ihtisas sahibi kimsenin) kendi hesabı ile amel etmesi caiz deÄŸildir” denilmiÅŸtir. Nehir’de de ÅŸu ibare vardır: Muvakkitlerin filan gecede hilâl gökyüzünde şöyle görülecektir demeleri ile oruç tutmak lâzım gelmez. Sahih kavle göre, velev ki adalet sahibi olsunlar”(33) hükmünü beyan etmektedir. Feteva-ı Hindiyye’de: “Hilâl meselesinde, müneccimlerin haberlerine müracaat edilemeyeceÄŸi gibi, sahih olan kavle göre onların sözleri de kabul edilemez. Siracül vehhac’ta da böyledir. Hatta bir müneccimin; bu hususta yaptığı hesapla, kendisinin amel etmesi de caiz deÄŸildir. Miracud’diraye’de de böyle zikredilmiÅŸtir”(34) hükmü kayıtlıdır. Meselenin özü ÅŸudur. Ä°slâm ûleması, astronomi ilminin sonuçlarını inkâr noktasında deÄŸildir. Ancak hîlâl’in gözlenmesi nass’la sabit olan bir ameldir. Nitekim Hanefi Fûkahası, bunun “Vacib” olduÄŸuna kaildir. Ä°lmin ilerlemiÅŸ olması, herhangi bir “Vacib”i ortadan kaldırmaz. Kaldı ki; gözle görmenin kalbe vereceÄŸi kat’i azimle, “Takvim yaprağına” bakmak arasında korkunç bir fark mevcuddur.

806 Resûl-i Ekrem (sav)’in : “Orucunuz hepinizin oruç tuttuÄŸu gün, bayramınız da hepinizin iftar ettiÄŸi gündür”(35) buyurduÄŸu bilinmektedir. Ä°bn-i Abidin; bu Hadis-i Åžerifi Tirmizi ve diÄŸerlerinin rivayet ettiÄŸini beyân etmektedir. Ramazan ayı’nın yirmi dokuzunda; “Åževval Hilâli” gözetlenir, Åževval hilâlini bir kiÅŸinin görmesi ile iftar edilmez, ihtiyata riayet esastır. Ancak bir topluluk görürse, iftar edilir.(36) Meselenin özü ÅŸudur: bir kimse ÅŸevvali gördüğünü “Veliyyü’lemr” veya “Kadı’ya” müracaat ederek beyan ederse; onlar tasdik ettiÄŸi anda, “Bayram” ilân olunmuÅŸ demektir!..

Lâik olan (Yâni din ile dünya iÅŸlerini ayrı mütâlâa eden) devlet’ler; Ramazan ayının giriÅŸini ve bayram’ı ilân etme hakkına haiz deÄŸildirler. Zira bu Ä°slâmi bir meseledir. Onların bu konuda “Velâyet” hakkı yoktur. Velev ki, ilân etseler dâhi, hükmen geçerli deÄŸildir!..

Zira “Velâyet” hakkı; bey’at sonucu ortaya çıkan bir hadisedir. Halbuki Laik devlet; hangi dinden olursa olsun bütün vatandaÅŸlarını eÅŸit kabul etmek zorundadır. Nasıl Hristiyan ve Yahudilerin “Bayram” günlerini ilân etmiyorsa; müslümanların “Bayram” günlerini de ilân edemez. EttiÄŸi takdirde; vatandaÅŸlar arasında eÅŸitliÄŸi bozmuÅŸ ve “Din Ä°stismarı” yapmış olur!..